Edukacja przez sztuki i kulturę popularną na lekcjach języka polskiego

  • Lilianna Marta Wojtkowska Instytut Filologii Polskiej, Uniwersytet Wrocławski, pl. Biskupa Nankiera 15b, 50-140 Wrocław https://orcid.org/0000-0001-8770-979X
  • Paulina Łopatka-Koneczny Instytut Muzykologii, Uniwersytet Wrocławski, ul. Szewska 36, 50-139 Wrocław, Polska https://orcid.org/0000-0001-5126-3562
Słowa kluczowe: edukacja, proces nauczania, kultura popularna, literatura, sztuka, muzyka, nauczanie języka polskiego

Abstrakt

Cel badań: Celem badania było dostrzeżenie oraz opisanie funkcji, które mogą być pełnione przez sztuki (ze szczególnym uwzględnieniem muzyki) i kulturę popularną w procesie nauczania oraz wychowania ucznia na każdym etapie edukacji polonistycznej. W badaniu zwrócono uwagę na korzyści, jakie niesie wprowadzanie elementów artystycznych do konspektu lekcji języka polskiego. Dostrzeżono także zalety postawy proartystycznej nauczyciela-polonisty i wszelkich przejawów jego ekspresji.

Metoda: Aby zrealizować cel badania przeprowadzono eksperyment na lekcji języka polskiego, obserwację nieuczestniczącą młodzieży w komunikacji miejskiej, środowisku szkolnym i rodzinnym oraz zastosowano analizę filologiczną utworów literackich, takich jak: cykl o Harrym Potterze J. K. Rowling, trylogii Igrzyska Śmierci Suzanne Collins czy Makbeta Williama Shakespeare’a. Wszystkie te metody posłużyły jako części składowe hermeneutycznej metodologii – starano się opisać problem od ogółu do szczegółu. Ponadto odwołano się do różnych problemów nauczania opisanych w książce Wychowanie przez sztukę (Warszawa, 1965), podjęto próbę polemizowania z nimi oraz uzupełniono je o nowsze spostrzeżenia badaczy oraz koncepcje psychologii poznania według J. Piageta, L.S. Wygotskiego, J. Brunera i tezy formułowane przez Wincentego Okonia.

Wyniki: W procesie kształcenia ważną rolę pełnią – obok przedstawianych treści nauczania, wartości, przyswajania partii materiału gramatycznego, itd. – prywatne zainteresowania nauczyciela, które mogą wzbogacić każdą, nawet najnudniejszą, lekcję. Pasje pomagają niekiedy zwrócić uwagę uczniów na sposób analizy i interpretacji dzieła, formułowania myśli oraz postawę wobec tekstu. Zdają się być także katalizatorem odkrywania metod pogłębiających wiedzę, a więc nauczania. Dzięki nim nauczyciel zobligowany jest do udoskonalania metod nauczania oraz dostosowywania ich do potrzeb uczniów. Podstawowe pytanie, które nas zainteresowało brzmi: jaki wpływ ma wprowadzanie różnego typu sztuk i elementów kultury popularnej na proces edukacji oraz jak funkcjonalnie wykorzystywać przedstawione elementy na lekcjach języka polskiego? Pytamy również, co dzieje się z przedstawionym materiałem (czy jego wartość ulega modyfikacjom, czy pojawiają się nowe konteksty, itd.). Czy wprowadzanie sztuk ma wpływ (i jeśli tak, to jaki) na rozumienie tematu przez ucznia? Czy taki zabieg warunkuje też efektowniejszą umiejętność zapamiętywania oraz uczenia się?

Wnioski: Otwartość na odkrywanie nowych metod dydaktycznych, łączenie treści powinno towarzyszyć nauczycielom-polonistom. Wykorzystywanie elementów kultury popularnej i różnych sztuk na zajęciach wprowadza atmosferę przyjazną nauczaniu i uczeniu się, lekcje stają się ciekawsze, a proces dydaktyczny bardziej efektywny. Zadaniem nauczyciela jest w twórczy sposób wspomagać i rozwijać proces uczenia się. Takim wzbogaceniem lekcji zdają się być sztuki i elementy kultury popularnej, które za sprawą przeżycia estetycznego wpływają na proces uczenia się oraz wychowania młodego człowieka. Co więcej wiadomości zawarte w artykule mogą służyć jako metodyczne wskazówki dla nauczycieli języka polskiego, zwłaszcza początkujących.

Biogramy autorów

Lilianna Marta Wojtkowska, Instytut Filologii Polskiej, Uniwersytet Wrocławski, pl. Biskupa Nankiera 15b, 50-140 Wrocław

Studentka filologii polskiej II stopnia oraz pedagogiki II stopnia na Uniwersytecie Wrocławskim. W 2017 r. otrzymała tytuł licencjata z filologii polskiej. Naukowo zajmuje się szeroko pojętą edukacją, literaturą i kulturą popularną. Dzięki realizowaniu specjalności nauczycielskiej oraz poradnictwa i pomocy psychopedagogicznej ma możliwość poszerzania swojej wiedzy o zagadnienia dydaktyczne i psychologiczne.

Paulina Łopatka-Koneczny, Instytut Muzykologii, Uniwersytet Wrocławski, ul. Szewska 36, 50-139 Wrocław, Polska

Paulina Łopatka-Koneczny jest studentką filologii polskiej i muzykologii na Uniwersytecie Wrocławskim. Jej zainteresowania naukowe dotyczą kwestii transdyscyplinarnych, sposobów wzajemnego oddziaływania muzyki i języka, partytur literackich i innych zjawisk pogranicznych. W związku z realizowaną specjalizacją nauczycielską jej naukowe predylekcje koncentrują się wokół zagadnień dydaktycznych.

Bibliografia

Collins, S. (2008-2010). Igrzyska Śmierci. Poznań: Media Rodzina.

Czernianin, W., Czernianin, H. (2012). Literatura i terapia. Wrocław: Smak słowa.

Filipiak, E. (2011). Z Wygotskim i Brunerem w tle. Słownik pojęć kluczowych. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Goethe, J. W. (1993). Cierpienia młodego Wertera. (przeł.) Leopold Staff, Warszawa: PIW.

Jachymek, A. (2018). Myślenie wizualne w moim zeszycie. Pobrane z: http://edunotatki.pl/category/myslenie-wizualne/

Ingarden, R. (1947). Szkice z filozofii literatury. Łódź: Spółdzielnia Wydawnicza „Polonista”.

Korytowska, M. (2011). Te książki zbójeckie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kruszewski, K. (1995). Szuka nauczania. Czynności nauczyciela. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kulczycki, M. (1997). Podstawy psychologiczne umuzykalnienia. W: L. Hanek, K. Kościukiewicz (red.), Wpływ różnych gatunków muzyki na pobudzenie i rozwinięcie zainteresowań muzycznych współczesnego człowieka (ss. 7-12). Wrocław: Wyd. Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu.

Melosik, Z. (2012). Mass media, tożsamość i rekonstrukcje kultury współczesnej W: W. Skrzydlewski, S. Dylak (red.), Media. Edukacja, Kultura. W stronę edukacji medialnej. (ss. 31-50). Poznań-Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Mickiewicz, A. (1991). Konrad Wallenrod. Powieść historyczna z dziejów litewskich i pruskich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Morawski, S. (1965). Trojaka funkcja wychowawcza sztuki. W: J. Parandowski (red.), Wychowanie przez sztukę(ss. 77-90). Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.

Parandowski, J. (2006). Mitologia. Londyn: Wydawnictwo Puls.

Przychodzińska-Kaciczak, M. (1979). Muzyka i wychowanie. Warszawa: Nasza Księgarnia.

Schaeffer, B. (1997). Głos w dyskusji na Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej zorganizowanej przez Katedrę Wychowania Muzycznego Akademii Muzycznej we Wrocławiu. W: L. Hanek, K. Kościukiewicz (red.), Wpływ różnych gatunków muzyki na pobudzenie i rozwinięcie zainteresowań muzycznych współczesnego człowieka (ss. 13-16). Wrocław: Wyd. Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu.

Rowlling, J. K. (2000 – 2008). Harry Potter. Poznań: Media Rodzina

Shakespeare, W. (1992). Makbet. Poznań: W drodze.

Sławiński, J. (1976). Słownik terminów literackich, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Strokowski, W. (2004). Polonista polimedialny, W: A. Janus-Sitarz (red.), Polonista w szkole. Podstawy kształcenia nauczyciela polonisty (ss. 297-335). Kraków: Universitas.

Suchodolski, B. (1965). Współczesne problemy wychowania estetycznego W: J. Płoski (red.), Wychowanie przez sztukę (ss. 17-35). Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.

Szczurkowski, D. (2017). Po co i jak czytać literaturę popularną w szkole? Jednak książki. Gdańskie czasopismo humanistyczne, 8, 187-200.

Szulc, W. (1994). Kulturoterapia. Wykorzystanie sztuki i działalności kulturalno-oświatowej w lecznictwie. Poznań: Wydawnictwa Uczelniane Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego.

Szybowska, A. (2006). „Rozrywkowa” czy „poważna”? Kryteria klasyfikacyjne muzyki w wypowiedziach uczniów klas gimnazjalnych. W: M. Latoch-Zielińska, B. Myrdzik (red.), Kultura popularna w szkole. Pobłażliwe przyzwolenie czy autentyczny dialog (ss. 201-208). Lublin: Wyd. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Wierzba, P. (2015). Edukacja w czasach popkultury. Pedagogika kultury popularnej we współczesnej praktyce edukacyjnej. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 2 (70), 23-36.

Wojnar, I. (1965). Drogi rozwoju nowoczesnej koncepcji wychowania przez sztukę. W: J. Płoński (red.), Wychowanie przez sztukę (ss. 147-160). Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.

Wygotski, L. (1989). Myślenie i mowa. Warszawa: PWN.

Podstawa Programowa Kształcenia Ogólnego (2018). Pobrane z: https://podstawaprogramowa.pl/

Żabski, T. (2008). Słownik literatury popularnej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Opublikowane
2019-08-15
Jak cytować
[1]
Wojtkowska, L. i Łopatka-Koneczny, P. 2019. Edukacja przez sztuki i kulturę popularną na lekcjach języka polskiego. Ogrody Nauk i Sztuk. 9, 9 (sie. 2019), 147-161. DOI:https://doi.org/10.15503/onis2019.147.161.
Dział
TRANSGRESJA