Typy zadań polonistycznych kształtujących twórcze myślenie uczniów w perspektywie psychodydaktycznej na przykładzie konkursów Złota Żabka i Złota Żaba

  • Zuzanna Czechowska Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul. Fredry 10, 61-701 Poznań
Słowa kluczowe: twórczość, twórcze myślenie, twórcza postawa, myślenie dywergencyjne, konkursy polonistyczne, edukacja polonistyczna

Abstrakt

Cel badań. Celem badania było wskazanie typów zadań polonistycznych, które mogą wspierać i rozwijać twórcze myślenie uczniów na drugim i trzecim etapie edukacyjnym.
Metoda. Przedmiot badań stanowiły arkusze konkursów Złota Żabka (konkurs adresowany do uczniów szkoły podstawowej) i Złota Żaba (edycja przeznaczona dla gimnazjalistów) w dziedzinie języka polskiego. Przeanalizowane zostały zadania z konkursów przeprowadzonych od 1991 do 2016 roku. Podczas badania materiału zastosowano klasyfi kację zadań pojawiających się w arkuszach i według nich określano
typy zadań polonistycznych kształtujących twórcze postawy uczniów. W tym celu posłużono się ustaleniami Edwarda Nęcki, badacza psychologii twórczości, na temat procesów intelektualnych wchodzących w skład twórczego myślenia (dedukcja, indukcja, przekształcanie, metaforyzowanie, dokonywanie skojarzeń, abstrahowanie).

Wyniki. Analiza materiału wykazała, że w arkuszach konkursów przedmiotowych Złota Żabka i Złota Żaba znajduje się wiele zadań, które kształtują i rozwijają twórcze myślenie. Autorzy konkursów proponują aktywności, które motywują do uruchomienia operacji intelektualnych związanych z twórczym myśleniem i dopuszczają myślenie dywergencyjne uczestników. Przyjmuje się zatem, że typologia zadań pojawiających się w konkursach Złota Żabka i Złota Żaba stanowi równocześnie typologię, choć niepełną, zadań kształtujących i rozwijających twórcze postawy uczniów.
Wnioski. Twórcze myślenie jest dyspozycją naturalną dla każdego człowieka, ale nie każdy korzysta z niej w równym stopniu. Szczególną rolę w jego kształtowaniu odgrywa edukacja. Zaplanowane i przemyślane działania dydaktyczne mogą bowiem wspierać twórcze myślenie dorastających ludzi (m.in. zadania motywujące do uruchomienia procesów intelektualnych prowadzących do twórczego myślenia;
dopuszczające myślenie dywergencyjne; zawierające polecenia, które wywołują pozytywne
nastawienie do rozwiązania problemu).

 

Biogram autora

Zuzanna Czechowska, Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul. Fredry 10, 61-701 Poznań

doktorantka

Bibliografia

Appelt K. (2005). Wiek szkolny. Jak rozpoznać potencjał dziecka? W: A. Brzezińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka, (s. 259-302). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Bardziejewska M. (2005). Okres dorastania. Jak rozpoznać potencjał nastolatków? W: A. Brzezińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka, (s. 345-378) Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Dobrołowicz W. (1995). Psychodydaktyka kreatywności. Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

Dylak S. (2014). Podstawowe założenia pedagogiczne realizowane w projekcie «Przygoda z Klasą». Pobrane z: http://cdew.pl/prof-dr-hab-stanislaw-dylak-podstawowe-zalozenia-pedagogiczne-realizowane-w-projekcie-przygoda-z-klasa/.

Gromadzka B. (2009). Konkursy polonistyczne dla szkół podstawowych i gimnazjów jako szkoła logicznego i twórczego myślenia. W: G. Tomaszewska, B. Kapela-Bagińska, Z. Pomirska (red.), Jestem, więc piszę: między rzemiosłem a wyobraźnią, (s. 89-105). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Huget P. (2012). Rola szkoły i nauczyciela w kształtowaniu postawy twórczej uczniów. W: A. Janus-Sitarz (red.), Twórczość i tworzenie w edukacji polonistycznej, (s. 17-38). Kraków: Universitas.

Korczak J. (1998). Szkoła życia. Obrazki szpitalne. Artykuły pedagogiczne i medyczne (1900-1912). W: tegoż, Dzieła, t. 4., s. 18. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Latona”.

Kosyra-Cieślak T. (2013). O to chodzi! Język polski. Zeszyt ćwiczeń cz. 1, klasa 5. Warszawa: Stenor.

Maslow A. (2004). W stronę psychologii istnienia. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.

Mucha K. (2012). O to chodzi! Język polski. Zeszyt ćwiczeń cz. 1, klasa 4. Warszawa: Stenor.

Nęcka E. (2001). Psychologia twórczości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego (2008), t. 2: język polski. Pobrane z: http://www.bc.ore.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=232&from=pubindex&dirids=11&lp=6.

Szmidt K.J. (2009). Mity na temat twórczości dzieci i próba ich dekonspiracji. W: K. Piotrowski, W. Lizęga (red.) Twórczość dzieci i młodzieży. Stymulowanie – Badanie – Wspieranie, (s. 7-23). Kraków: Ośrodek Twórczej Edukacji „Kangur”.

Szymańska M. (2012). Metafory w twórczych wypowiedziach pisemnych uczniów. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

www.jaronski.pl.

www.odyseja.org.

www.zlotazaba.pl.

Opublikowane
2017-07-16
Jak cytować
[1]
Czechowska, Z. 2017. Typy zadań polonistycznych kształtujących twórcze myślenie uczniów w perspektywie psychodydaktycznej na przykładzie konkursów Złota Żabka i Złota Żaba. Ogrody Nauk i Sztuk. 7, 7 (lip. 2017), 179-191.
Dział
TRANSGRESJA