Kulturowe spojrzenie na programy powszechnych szczepień ochronnych wczoraj i dziś

  • Anna Pietrzyk Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Al. Solidarności 105, 00-140 Warszawa, Polska https://orcid.org/0000-0003-0680-6657
Słowa kluczowe: szczepienia, mityzacja, siewcy zarazy, autyzm, rak, NOP

Abstrakt

Cel badań: Celem badania było wskazanie kulturowych mechanizmów utrudniających wdrażanie programów powszechnych szczepień ochronnych oraz ujawnienie ich szerszego geograficzno-historycznego tła.

Metoda badań: Badania wpisują się w nurt folklorystyki oraz antropologii kulturowej i jej subdyscypliny – antropologii medycznej. Analizie poddano treści wierzeniowe, na które składają się materiały ikonograficzne, zasoby elektroniczne bibliotek dotyczące historii profilaktyki szczepiennej oraz dostępne w Internecie wypowiedzi przeciwników szczepień, stosując podejście interpretatywne, które odwołuje się do systemu wiedzy, wartości i kategorii analitycznych, jakimi posługują się badani, celem odkrywania sensu ich działań.

Wyniki badań: Analiza antropologiczna warstwy folklorystycznej przekazów o szczepieniach obnaża braki oficjalnych programów i kampanii proszczepiennych, nie uwzględniających żywotności oraz roli struktur mitycznych w stosunku do decyzji podejmowanych w kwestiach zdrowotnych. W przekazach tych uwidocznia się tradycyjny sposób postrzegania zjawisk zdrowotnych (choroby, epidemii), kategoryzacji przestrzeni (opozycja orbis interior/orbis eksterior), kolorów i ciała (jako odbicia makrokosmosu), profesjonalistów i technologii biomedycznych. Okruchy dawnego myślenia wierzeniowego, choć już nie tak mocno jak dawniej, nadal dają o sobie znać w nowoczesnym i laicyzującym się społeczeństwie zachodniego kręgu kulturowego, które gubi się w natłoku szumu informacyjnego nowych odkryć i szybko zmieniających się technologii oraz nagłaśnianych przez media afer w służbie zdrowia dotyczących fałszowania lub nieodpowiedniego przechowywania szczepionek.

Wnioski: Folklor szczepionkowy jest próbą oswojenia chaosu, jaki towarzyszy szczepieniom jako technologii biomedycznej, poprzez przełożenie jej na wciąż czytelny dla ogółu język kulturowych skojarzeń, wierzeń i symboli. I choć nie niweluje do końca tej ambiwalencji, albo strachu przed szczepieniami, pozwala myśleniu potocznemu znaleźć dla nich miejsce w kulturowym uniwersum.

Biogram autora

Anna Pietrzyk, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Al. Solidarności 105, 00-140 Warszawa, Polska

Anna Pietrzyk: antropolog kultury, autorka artykułów naukowych dotyczących medycyny komplementarnej, współczesnych zachowań zdrowotnych, folkloru zdrowotnego, a także współczesnych obrzędów przejścia i ikonografii pogrzebowej. Interesuje się folklorem zdrowotnym, antropologią medyczną, etnomedycyną, medycyną komplementarną, historią medycyny oraz ikonografią śmierci, choroby, praktyk leczniczych i profesjonalistów medycznych.

Bibliografia

Abbas Raza S. History of Anti-vaccination Movements. Pobrane z: http://www.3quarksdaily.com/3quarksdaily/2010/11/history-of-anti-vaccination-movements, 04.11.2010 r.

B.A. (1939). Pamiętnik anonimowego lekarza, W: Pamiętniki lekarzy (s. 141-248), Warszawa: Wydawnictwo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Cain P. (2015). Bestiality and human-cow hybrids: The original anti-vax movement. Pobrane z: http://globalnews.ca/news/1829704/bestiality-and-human-cow-hybrids-the-original-anti-vax-movement. 17.02.2015 r.

Coś dla tych, którzy wierzą, że szczepionki to głupota… (2015). Pobrane z: https://demotywatory.pl/4905242/Cos-dla-tych-ktorzy-wierza-ze-szczepionki-to-glupota-i. 26.01.2015 r.

Czajkowska-Majewska D. (2009). Człowiek Globalny, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Czajkowska-Majewska D. (2016a). Szczepionkowe ludobójstwo. Pobrane z: http://www.klubinteligencjipolskiej.pl/2015/05/szczepionkowe-ludobojstwo. 07.03.2016 r.

Czajkowska-Majewska D. (2016b). Szczepienia na żółtaczkę wywołują stwardnienie rozsiane. Pobrane z: http://www.monitor-polski.pl/szczepienia-przeciwko-zoltaczce-wywoluja-stwardnienie-rozsiane-zgony-po-szczepieniach-na-grype. 07.03.2016 r.

Czy szczepienie drzew może powodować u nich autyzm?... (2018). Pobrane z: https://demotywatory.pl/4880435/Czy-szczepienie-drzew-moze-powodowac-u-nich-autyzm. 24.09.2018 r.

Durbach N. (2005). Bodily Matters: The Anti-Vaccination Movement in England, 1853-1907 (Radical Perspectives), Durham: Duke University Press, 2005, s. 199-203.

Durbach N (2000). They might as well brand us: Working class resistance to compulsory vaccination in Victorian England, „The Society for the Social History of Medicine” 2000, nr 13, s. 45–62.

Dzieciństwo przed wynalezieniem szczepionki… (2018). Pobrane z: https://demotywatory.pl/4866055/Dziecinstwo-przed-wynalezieniem-szczepionki 18.07.2018 r.

Dziecko zmarło po ospa party… (2016). Pobrane z: http://www.tokfm.pl/Tokfm/1,103454,19783131,dziecko-zmarlo-po-ospa-party. 17.03.2016 r.

Earl E. (2015). Victorian anti-vaccination movement https://www.theatlantic.com/health/archive/2015/07/victorian-anti-vaccinators-personal-belief-exemption/398321/. 15.06.2015 r.

Giebocki S. (1939). Pamiętnik dr S. Giebockiego. W: Pamiętniki lekarzy (s. 249-365), Warszawa: Wydawnictwo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Goodman B. (2013). The Goodman Chronicle: The Fight To Oppose Mandatory Vaccinations Pobrane z: http://www.thegoodmanchronicle.com/2013/04/the-fight-to-oppose-mandatory-vaccinations. 22.04.2013 r.

Harvard Library (2016). Vaccination. http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/vaccination.html. 07.03.2016 r.,

Harvard Library (2018). Vaccination. Pobrane z: https://curiosity.lib.harvard.edu/contagion/catalog?utf8=%E2%9C%93&exhibit_id=contagion&search_field=all_fields&q=vaccination. 31.12.2018 r.

Higgins Ch. M. (1920) Horrors of vaccination. Exposed and Illustrated petition to the president to abolish compulsory vaccination in the army and navy, Brooklyn, N.Y. Pobrane z: https://curiosity.lib.harvard.edu/contagion/catalog/36-990052598550203941. 31.12.2018 r.

Hunt Ch. L. (1876). Vaccination Brought Home to the People, London: James Burns, Pobrane z: https://archive.org/details/b21361939/page/n3. 31.12.2018 r.

Jak zwiększyć skuteczność?... Pobrane z: https://demotywatory.pl/4873678/Jak-zwiekszyc-smiertelnosc . 28.08.2018 r.

Jest propozycja dla antyszczepionkowców: nie musicie szczepić wszystkich swoich dzieci… (2018). Pobrane z: https://demotywatory.pl/4883540. 09.10.2018 r.

Karasiówna Z. (1939). Pamiętnik dr Zofii Karasiówny, W: Pamiętniki lekarzy (s. 1-50) Warszawa: Wydawnictwo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Kefir J. (2010). Szkodliwe szczepionki all-in-1. Pobrane z: https://kefir2010.wordpress.com/szkodliwe-szczepionki-all-in-1/. 07.03.2016 r.

Kefir J.(2015a). Tegoroczna szczepionka na grypę nie działa i ma szokujące skutki uboczne. Pobrane z: https://kefir2010.wordpress.com/2015/11/21/tegoroczna-szczepionka-na-grypę-nie-działa-i-ma-szokujące-skutki-uboczne. 22.11.2015 r.

Kefir J. (2015b). Tajemnicze zgony lekarzy krytykujących szczepienia fala zbrodni przetacza się przez USA. Pobrane z: https://jarek-kefir.org/2015/10/14/tajemnicze-zgony-lekarzy-krytykujacych-szczepienia-fala-zbrodni-przetacza-sie-przez-usa/. 07.03.2016 r.

Kołakowski L. (2003). Obecność mitu, Warszawa: Prószyński i S-ka

Libera Z. (1995). Medycyna ludowa. Chłopski rozsądek czy gminna fantazja?, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Milewski A. (2017). Piesek. Pobrane z: https://andrzejrysuje.pl/rysunek/piesek-2. 07.11.2017 r.

Milewski A. (2015). Krótko o szczepieniach. Pobrane z: https://andrzejrysuje.pl/rysunek/krotko-o-szczepieniach. 04.03.2015 r.

Mrowiec M. „Pamiętasz, jak miałeś polio?…”. O szczepionkowych wojnach memów w perspektywie długiego trwania, „Teksty z ulicy. Zeszyt memetyczny” nr 16/2015 s.89-110.

Nie dostaniesz autyzmu, jeśli umrzesz na polio (2017). Pobrane z: https://demotywatory.pl/4792421/Nie-dostaniesz-autyzmu-Jesli-umrzesz-na-polio. 17.08.2017 r.

Niżnik J. (1978). Mit jako kategoria metodologiczna, „Kultura i Społeczeństwo” t. 13, nr 3 s. 163 – 174.

Ossowski S. (1967). Z zagadnień psychologii społecznej, Dzieła, t. III, Warszawa.

Ossowski S. (1966). Więź społeczna i dziedzictwo krwi, Dzieła, t. II, Warszawa.

Patora T, Stelmasiak M. (2007). Łowcy skór – reportaż opublikowany 23 stycznia 2002 r., w którym ujawniliśmy skandal w łódzkim pogotowiu. Pobrane z: http://lodz.wyborcza.pl/lodz/1,35136,3860134.html. 18.01.2007 r.

Peebles J. M. (1900). Vaccination a curse and menace to personal liberty with statistics showing its dangerous and criminality, Battle Creek, Michigan: The Temple of Health Publishing Co. Pobrane z: http://pro-decizii-informate.ro/wp-content/uploads/2015/07/1900-JM-Peebles-Vaccination-a-curse-and-a-menace-to-personal-liberty.pdf, https://archive.org/details/vaccinationcurse00peeb/page/n5. 31.12.2018 r.

Pielęgniarka podawała dzieciom sól fizjologiczną zamiast szczepionki? (2014). Pobrane z: http://www.rynekzdrowia.pl/Serwis-Szczepienia/Pielegniarka-podawala-dzieciom-sol-fizjologiczna-zamiast-szczepionki,138654,1018.html. 24.02.2014 r.,

Oświadczenie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego- Państwowego Zakładu Higieny na temat bezpieczeństwa szczepionek i szczepień. Pobrane z: http://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/oswiadczenie-narodowego-instytutu-zdrowia-publicznego-panstwowego-zakladu-higieny-na-temat-bezpieczenstwa-szczepionek-i-szczepien?lang=pl. 26.11.2009 r.

Pixa W. (ks.) (1904). O krzyczącej niedorzeczności i strasznej szkodliwości szczepienia Ospy. Przyczynek do historii kultury europejskiej, Berlin: Nakładem Wydawnictwa „Przewodnika Zdrowia”. Pobrane z: https://polona.pl/item/o-krzyczacej-niedorzecznosci-i-strasznej-szkodliwosci-szczepienia-ospy,MTg2MTkwNDg/32/#info:metadata. 31.12.2018 r.

Rothstein A. (2015) Vaccines and Their Critics, Then and Now, “The New Atlantis”, No. 44, Winter 2015, s. 3–27, Pobrane z: http://www.thenewatlantis.com/publications/vaccines-and-their-critics-then-and-now. 07.03.2016 r.

Simonides D., Hajduk-Nijakowska J. (1989) Opowiadania ludowe. W: D. Simonides (red.) Folklor Górnego Śląska (s.335-416). Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, s. 335 - 416.

Słowik P., Styczyński J. (2018). Setki pacjentów dostały wadliwą szczepionkę. Lekarze wiedzieli, że wstrzykują niepełnowartościowy produkt. Pobrane z: https://serwisy.gazetaprawna.pl/zdrowie/artykuly/1102185,preparaty-byly-przeznaczone-do-utylizacji-pacjenci-dostali-wadliwa-szczepionke.html, 04.02.2018 r.

Skopińska S. (1939). Pamiętnik dr Sabiny Skopińskiej. W: Pamiętniki lekarzy (s. 51-140), Warszawa: Wydawnictwo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Szczepienia działają… (2016). Pobrane z: http://szczepienia-dzialaja-oto-fakty.stopstopnop.pl/. 07.03.2016 r.

Sznajderman M. (1994). Zaraza. Mitologia dżumy, cholery i AIDS, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.

Szok i niedowierzanie: poznaj historię burka… (2018). Pobrane z: https://demotywatory.pl/4891107/Szok-i-niedowierzanie-Poznaj-historie-Burka-. 16.11.2018 r.

Tak wyglądało życie przed szczepionkami… (2018). Pobrane z: https://demotywatory.pl/4827515/Tak-wygladalo-zycie-przed-szczepionkami--W-piatek-zmarla. 23.01.2018 r.

The smallpox vaccination 1853. (2016) Intriguing-history. Pobrane z: https://www.intriguing-history.com/smallpox-vaccination-1853/. 07.03.2016 r.

Yang J. (2014a) Vaccination policies. Pobrane z: https://sites.utexas.edu/ransomcentermagazine/2014/10/16/vaccination-policies/. 16.10.2014 r.

Yang J. (2014b). No longer a shot in the dark. Pobrane z: https://www.thestar.com/news/world/2014/04/25/no_longer_a_shot_in_the_dark.html. 25.04.2014 r.

Youngdahl K, History of Anti-vaccination Movements. The history of vaccines. An educational resource by the College of Physicians of Philadelphia. Pobrane z: http://www.historyofvaccines.org/content/articles/history-anti-vaccination-movements#Source%203, 07.03.2016 r.

Vigarello G. (1997). Historia zdrowia i choroby. Od średniowiecza do współczesności, tłum. M. Szymańska, Oficyna Wydawnicza Wolumen, Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza.

Wegener H. (1912). Impf=Friedhof. Was das Volk, die Sachverständigen und die Regierungen vom "Segen der Impfung" wissen, Frankfurt am Main: Wegener. Pobrane z: http://www.tolzin.de/download/Impf-Friedhof.pdf. 31.12.2018 r.

Wegener H. (1911). Der „Sagen” der Impfung. Wenig vom Vielen, Frankfurt am Main: Wegener. Pobrane z: https://www.impfkritik.de/upload/pdf/zeitdokumente/Segen-der-Impfung.pdf. 31.12.2018 r.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 16.04.2013 r., sygn. akt II SA/Bk 18/13 (2013), Pobrane z: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/D2112F94B8. 31.12.2018 r.

Opublikowane
2019-08-15
Jak cytować
[1]
Pietrzyk, A. 2019. Kulturowe spojrzenie na programy powszechnych szczepień ochronnych wczoraj i dziś. Ogrody Nauk i Sztuk. 9, 9 (sie. 2019), 113-132. DOI:https://doi.org/10.15503/onis2018.113.132.