Badania dzieci. Trudności oraz wskazówki pomagające je przezwyciężyć

  • Aleksandra Zalewska-Królak Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego, ul. Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa, Polska https://orcid.org/0000-0002-8503-4845
Słowa kluczowe: badania dzieci, badania z dziećmi, nowa socjologia dzieciństwa, metodologia, triki badawcze, podmiotowość, badania jakościowe, etyka

Abstrakt

Teza. Podejście nowej socjologii dzieciństwa (James, Prout, 1997) zwróciło oczy badaczy na dzieci jako kompetentnych aktorów społecznych, których wiedza (Mayall, 2008) na temat otaczającej je rzeczywistości może służyć celom naukowym, tj. poszukiwaniu prawdy poprzez możliwie jak najpełniejszy opis świata. Takie podejście odnosi się także do Konwencji o Prawach Dziecka, a w szczególności do artykułu 12, który postuluje umożliwienie dziecku formułowania własnych poglądów i opinii oraz bycia wysłuchanym w sposób swobodny, w odniesieniu do spraw, które go dotyczą, z uwzględnieniem jego wieku i dojrzałości (Brzozowska-Brywczyńska, 2014). Badania dzieci mogą poszerzyć perspektywę badanej rzeczywistości, ale jednocześnie obarczone są licznymi trudnościami, które, jeśli proces badawczy zostanie dobrze zaplanowany, a badacz będzie pamiętał o etyce, można zniwelować.

Omówione koncepcje. Artykuł ukazuje perspektywę nowej socjologii, która jest zorientowana na dziecko jako podmiot badania i wynikające z tego podejścia trudności. Podejmując decyzję o charakterze działań badawczych, na samym początku należy zwrócić uwagę na problem semantyczny, innymi słowy ustalić, czy zajmujemy się badaniem dzieciństwa, badaniem dzieci czy badaniem z udziałem dzieci. Odnosząc się do tego wyboru, należy przygotować proces badawczy, nie zapominając o etyce i odpowiednio dobranej metodologii.

Wyniki i wnioski. Trzeba być przygotowanym na trudności, na które można się natknąć przeprowadzając badania z uczestnictwem dzieci, i postępować zgodnie z prawem i zasadami etycznymi oraz wskazówkami metodologicznymi, aby je zminimalizować. Problemy są częstym powodem rezygnowania z włączania dzieci do badań, dlatego opracowanie propozycji ich rozwiązań jest istotne i potrzebne.

Wartość poznawcza. Wskazówki pozwalające pokonać najczęstsze trudności badań zakładających uczestnictwo dzieci.

Biogram autora

Aleksandra Zalewska-Królak, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego, ul. Nowy Świat 69, 00-927 Warszawa, Polska

mgr Aleksandra Zalewska-Królak – socjolog, filolog iberyjski, doktorantka i członkini zespołu Katedry Metod Badania Kultury w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego. Prywatnie nauczycielka. Jej zainteresowania naukowe obejmują zagadnienia związane z socjologią dzieci, socjologią edukacji, antropologią społeczną. Specjalizuje się w metodologii badań jakościowych. Zajmuje się ewaluacjami działań skierowanych do dzieci. Współprowadzi zajęcia dydaktyczne z Badania Tekstów Kultury, prowadzi zajęcia na Uniwersytecie Dzieci.

Bibliografia

Alderson, P. (2008). Children as researchers. Participation rights and research methods [Dzieci jako badacze. Prawa do uczestnictwa i metody badań]. W: P. Christensen.,

A. James (red.), Research with Children. Perspectives and Practices [Badania z dziećmi. Prespektywy i praktyka]. Abington- New York: Routledge.

Barriage, S. (2018). Task-centered activities as an approach to data collection in research with children and youth [Działania skupione na zadaniu jako podejście do zbierania danych w badanaich z dziećmi i młodzieżą]. Library & Information Science Research, 40(1).1-8.

Becker, H. S. (2018). Triki badawcze w socjologii. Jak w pełni wykorzystać potencjał badań społecznych. Warszawa: PWN.

Brzozowska-Brywczyńska, M. (2014). Dziecięce obywatelstwo: kilka refleksji na marginesie idei dziecięcej partycypacji. Acta Universitatis Lodziensis Folia Sociologica 49, 11-27.

Corsaro, W. A. (2014). The sociology of childhood [Socjologia dzieciństwa]. Los Angeles: SAGE.

Greene, S., Hill, M. (2005). Researching children's experience: Methods and methodological issues [Badając dziecięce doświadczenia: metody i zagadnienia metodologiczne]. W: S. Greene, D. Hogan (red.), Researching children's experience: Methods and approaches [Badając dziecięce doświadczenia: metody i podejścia]. Thousand Oaks: SAGE.

Konecki, K. (2000). Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warszawa: PWN.

Konwencja Praw Dziecka. Dz.U. z 1991 r.nr 120, poz. 526.

Krawczak, A., Maciejewska-Mroczek E., Radkowska-Walkowicz, M. (2018). Dziecko in vitro społeczeństwo. Ujęcie interdyscyplinarne. Warszawa: Oficyna Naukowa

Maciejewska-Mroczek, E. (2015). Po co antropologom zabawa? O zabawowych aspektach badań antropologiczno-kulturowych. Lud, 99(1), 253-270.

Maciejewska-Mroczek, E., Radkowska-Walkowicz, M., Reimann, M., Wieteska-Młynarczyk, A., Bonii Z., Krawczak, A. (2018). Kodeks dobrych praktyk w badaniach z dziećmi, prowadzonych z perspektywy nauk społecznych (w tym interdyscyplinarnych childhood studies, etnografii, antropologii kulturowej, socjologii). W: M. Radkowska-Walkowicz, M. Reimann (red.), Dzieci i zdrowie. Wstęp do childhood studies. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Maciejewska-Mroczek, E. (2018). Badanie grupowe z udziałem dzieci. Aspekty etyczne i praktyczne. W: M. Radkowska-Walkowicz, M. Reimann (red.), Dzieci i zdrowie. Wstęp do childhood studies. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Mayall, B. (2008). Conversations with children. Working with generational issues [Rozmowy z dziećmi. Praca z problemami pokoleniowymi]. W: P. Christensen.,

A. James (red.), Research with Children. Perspectives and Practices. Abington-New York: Routledge.

Morgan, M., Gibbs, S., Maxwell, K., Britten, N. (2002). Hearing children’s voices. Methodological issues in conducting focus groups with children aged 7-11 years. Qualitative Research, 2(1), 5-20.

Prout, A., James, A. (1990). Constructing and reconstructing childhood: New directions in the sociological study of childhood. New York, NY: Falmer Press.

Radkowska-Walkowicz, M., Reimann, M. (2018). Dzieci i zdrowie. Wprowadzenie.

W: M. Radkowska-Walkowicz, M. Reimann (red.), Dzieci i zdrowie. Wstęp do childhood studies. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Sargeant, J., Harcourt, D. (2012). Doing Ethical Research with Children [Prowadzenie etycznych badań z dziećmi]. Berkshire: Open University Press.

Smolińska-Theiss, B. (2010). Rozwój badań nad dzieciństwem — przełomy i przejścia. Chowanna 1, 13-26.

Wieteska-Młynarczyk, A. (2018a). Etyka dnia codziennego w badaniach etnograficznych z dziećmi z diagnozą ADHD. Opis warstwowy. W: M. Radkowska-Walkowicz, M. Reimann (red.), Dzieci i zdrowie. Wstęp do childhood studies. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Wieteska-Młynarczyk, A. (2018b). Antropologia psychiatrii dzieci i młodzieży. Wybór tekstów. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Wyka, A. (1993) Badacz społeczny wobec doświadczenia, Warszawa: IFiS PAN.

Opublikowane
2019-08-14
Jak cytować
[1]
Zalewska-Królak, A. 2019. Badania dzieci. Trudności oraz wskazówki pomagające je przezwyciężyć. Ogrody Nauk i Sztuk. 9, 9 (sie. 2019), 63-74. DOI:https://doi.org/10.15503/onis2019.63.74.