Państwowe rozdawnictwo zboża w Cesarstwie Rzymskim. Kształtowanie postaw społecznych w świetle źródeł ikonograficznych

Autor

  • Maciej Rząd Instytut Archeologii, Wydział Nauk Historycznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu ul. Szosa Bydgoska 44/48, 87-100 Toruń

DOI:

https://doi.org/10.15503/onis2022.175.185

Słowa kluczowe:

Cesarstwo Rzymskie, zboże, annona, monety, ikonografia, propaganda

Abstrakt

Cel badań. Celem badań było ukazanie społecznych aspektów systemu państwowego rozdawnictwa zboża w Rzymie – annony – na podstawie analizy źródeł ikonograficznych.

Metoda badań. Do wykorzystanych metod należą: kwerenda biblioteczna, analiza źródeł archeologicznych, ikonograficznych (głównie numizmatycznych) i pisanych.

Wyniki badań. Za pomocą przedstawień ikonograficznych kolejni cesarze chcieli w odpowiedni sposób zaprezentować się poddanym – jako odpowiedzialni, zdolni do zapewnienia im wyżywienia patroni, mający błogosławieństwo i przychylność bóstw dających obfitość. Głównym rodzajem zabytków, na których można znaleźć takie wizerunki, są monety, były one bowiem używane przez wszystkich obywateli i dawały możliwość łatwego rozpowszechnienia wymaganego przekazu. Znaczenie annony w propagandzie cesarskiej, widoczne na przykładach zabytków numizmatycznych, dodaje nowych aspektów interpretacyjnych pozostałym źródłom ikonograficznym, prezentującym prace związane z przetwórstwem i zarządzaniem zbożem. Analizując przedstawienia czynności takich jak: odmierzanie ziarna, wyładunek statków w porcie czy transport zboża Tybrem, należy mieć bowiem na uwadze fakt, że mogą one być nie tylko prostymi ilustracjami działań pojedynczych ludzi lub prywatnych organizacji, lecz również stanowić świadectwo powiązania przedstawionych na nich osób z wielkim, złożonym systemem annony.

Wnioski. Źródła ikonograficzne są materialnym dowodem działań władz Cesarstwa, mających przynieść określone skutki społeczne, takie jak przekonanie ludu o hojności i opiece władcy oraz wzbudzenie poczucia  zależności od panującego. Przez porównanie z przekazami pisanymi umożliwiają pełniejsze zrozumienie znaczenia instytucji annony w społeczeństwie rzymskim.

Pobrania

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Biogram autora

Maciej Rząd - Instytut Archeologii, Wydział Nauk Historycznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu ul. Szosa Bydgoska 44/48, 87-100 Toruń

Maciej Rząd - student archeologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Moje zainteresowania obejmują archeologię i historię starożytnego Rzymu, archeologię podwodną oraz hobbystycznie sporty motorowe.

Bibliografia

Abdy, R. A., Mittag, P. F. (2020). The Roman Imperial Coinage (second edition) Vol. II, Part 3: From AD 117 to AD 138 [Monety Cesarstwa Rzymskiego (edycja druga) Vol. II, Część 3: Od 117 r. n.e. do 138 r. n.e.]. Spink.

Alföldy, G. (1991). Historia społeczna starożytnego Rzymu. Kantor Wydawniczy SAWW.

Aly, S. (2017). The Gracchi and the Era of Grain Reform in Ancient Rome [Grakchowie i Era Reform Zbożowych w Starożytnym Rzymie]. Tenor of Our Times, 6, 10-22.

Beckmann, M. (2015). The Function of the Attribute of Liberalitas and its use in the Congiarium [Funkcja Atrybutu Libertalitas i jego użycie podczas Congiarium]. American Journal of Numismatics, 27, 189-198.

The British Museum. (b.d.). https://www.britishmuseum.org/collection [dostęp 23.03.2022].

Cristofori, A. (2002). Grain Distribution in Late Republican Rome [Dystrybucja Zboża w Późnorepublikańskim Rzymie]. W: H. Jensen (red.), The Welfare State: Past, Present, Future [Państwo Opiekuńcze: Przeszłość, Teraźniejszość, Przyszłość] (ss. 141-153). Edizioni Plus - Pisa University press.

Erdkamp, P. (2013). The food supply of the capital [Zaopatrzenie stolicy w żywność]. W: P. Erdkamp (red.), The Cambridge Companion to Ancient Rome [Przewodnik Cambridge po Starożytnym Rzymie] (ss. 262-277). Cambridge University Pres. DOI: 10.1017/CCO9781139025973.019

Ermatinger, J. (2018). The Roman Empire: A Historical Encyclopedia [Cesarstwo Rzymskie: Encyklopedia Historyczna]. ABC-CLIO.

Heinrich Heine Universität Düsseldorf. (b.d.). The Digital Coin Cabinet [Cyfrowy Gabinet Numizmatyczny]. http://www3.hhu.de/muenzkatalog/ikmk/object?id=ID6495 [dostęp 23.03.2022].

Kunisz, A. (1982). Legendy i wyobrażenia na monetach. W: E. Wipszycka (red.), Vademecum Historyka Starożytnej Grecji i Rzymu (tom 1) (ss. 285-287). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kunsthistorisches Museum Wien. (b.d.). Münzkabinett Online Catalogue [Gabinet Numizmatyczny Online]. https://www.ikmk.at/object?id=ID122720 [dostęp 23.03.2022].

Łoposzko, T. (1954). Zaburzenia plebsu miejskiego w Rzymie w latach pięćdziesiątych p.n.e., Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Nauki Filozoficzne i Humanistyczne, 9, 85-128.

Mattingly, H., Sydenham, E. (1930). The Roman Imperial Coinage, Vol. III, Antoninus Pius to Commodus [Monety Cesarstwa Rzymskiego, Vol. III, Od Antoninusa Piusa do Kommodusa]. Spink.

Mattingly, H., Sydenham, E., Sutherland, C. (1986). The Roman Imperial Coinage, Vol. IV, From Pertinax to Uranius Antoninus [Monety Cesarstwa Rzymskiego, Vol. IV, Od Pertynaksa do Uraniusa Antoninusa]. Spink.

Museu de Prehistòria de València. (b.d.). Colección numismática [Kolekcja numiznatyczna]. http://www.museuprehistoriavalencia.org/nomisma/id/es/37088 [dostęp 23.03.2022].

Pekáry, I. (1999). Repertorium der hellenistischen und römischen Schiffsdarstellung [Repertorium hellenistycznych i rzymskich przedstawień statków]. Münster Universität.

Rantala, J. (2016). Gods of Cultivation and Food Supply in the Imperial Iconography of Septimius Severus [Bóstwa Upraw i Zaopatrzenia w Żywność w Ikonografii Cesarskiej Septymiusza Sewera], COLLeGIUM: Studies across Disciplines in the Humanities and Social Sciences, 20, 64-83.

Rantala, J. (2020). The Ludi Saeculares of Septimius Severus. The Ideologies of a New Roman Empire [Ludi Saeculares Septymiusza Sewera. Ideologie Nowego Cesarstwa Rzymskiego]. Routledge.

Rickman, G. (1980). The Corn Supply of Ancient Rome [Zaopatrzenie Starożytnego Rzymu w Zboże]. Oxford University Press.

Ruter, J. (2016). The Seed of Principate: Annona and Imperial Politics [Ziarno Pryncypatu: Annona i Polityka Cesarska], Xavier University Honors Bachelor of Arts, 18, 1-61.

Rząd, M. (2020). Zaopatrzenie Rzymu w zboże w okresie później republiki i wczesnego cesarstwa (Niepublikowana praca licencjacka). Instytut Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Archiwum Prac Dyplomowych UMK.

Sutherland, C. (1984). The Roman Imperial Coinage, Vol. I, From 39 BC to AD 69 [Monety Cesarstwa Rzymskiego, Vol. I, Od 39 r. p.n.e. do 69 r. n.e.]. Spink.

Taylor, R. (2010). Bread and water: Septimus Severus and the rise of the curator aquarum et Miniciae [Chleb i woda: Septymiusz Sewer i powołanie urzędu curator aquarum et Miniciae], Memoirs of the American Academy in Rome, 55, 199-220.

Wikimedia Commons (2010). Sarcofago dell'annona, dalla Via Latina, 270-280 d.C. [Sarkofag annony z Via Latina, 270-280 p.n.e.]. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:

Sarcofago_dell%27annona,_dalla_via_latina,_270-280_dc..JPG [dostęp 23.03.2022].

Wipszycka, E. (1985). Metrologia. W: E. Wipszycka (red.), Vademecum Historyka Starożytnej Grecji I Rzymu (t. 1, ss. 333-344). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Joseph. (b.d.). BJ. https://www.perseus.tufts.edu/hopper/ [dostęp 15.11.2021].

Josephus Flavius. (b.d.). Bellum Judaicum [Wojna Żydowska]. https://www.perseus.tufts.edu/hopper/ [dostęp 15.11.2021].

Plin. Pan. (b.d.). https://www.perseus.tufts.edu/hopper/ [dostęp 15.11.2021].

Gaius Plinius Secundus Minor. (b.d.). Panegyricus [Panegiryk]. https://www.perseus.tufts.edu/hopper/ [dostęp 15.11.2021].

Pobrania

Opublikowane

2022-08-30

Jak cytować

[1]
Rząd, M. 2022. Państwowe rozdawnictwo zboża w Cesarstwie Rzymskim. Kształtowanie postaw społecznych w świetle źródeł ikonograficznych. Ogrody Nauk i Sztuk. 12, 12 (sie. 2022), 175–185. DOI:https://doi.org/10.15503/onis2022.175.185.

Numer

Dział

DOŚWIADCZENIE