Sekret pierwszej polskiej książki kucharskiej w świetle XVI-wiecznej edukacji kobiet

  • Agata Ludwika Świerczek Akademia Ignatianum w Krakowie, Wydział Filozoficzny, Instytut Kulturoznawstwa ul. Kopernika 26, 31-501 Kraków
Słowa kluczowe: pierwsza polska książka kucharska, edukacja kobiet, kuchnia polska w XVI wieku, kultura staropolska, kuchmistrzostwo

Abstrakt

Cel badań. Celem badania było opisanie kulinarnej edukacji kobiet w XVI-wiecznej Rzeczpospolitej oraz znalezienie odpowiedzi na pytania: Kto mógł posiadać książkę kucharską? Czy przygotowywano kobiety do prac w kuchni? Dla kogo było przeznaczone Kuchmistrzostwo?  Jaki miało ono związek z edukacją kobiet?

Metoda badań. Podstawową metodą badawczą pracy była synteza, również analiza dostępnych materiałów naukowych, pozwoliła na wyciągnięcie szczegółowych wniosków z przeprowadzonych badań.

Wyniki i wnioski. Badania wykazały, że zajmowano się głównie wychowaniem chłopców. Rodziny szlacheckie łożyły pieniądze na to, by ich potomkowie zdobyli odpowiednią ogładę oraz wiedzę nabywając niezbędne umiejętności do późniejszej działalności politycznej. Opisy związane z wychowaniem dzieci jedynie wspominają, że dziewczęta były przygotowywane do roli przyszłej pani domu. Na podstawie dostępnych opracowań historycznych wiemy już, że kobiety miały wówczas do dyspozycji książki kucharskie, co więcej były to prace napisane w języku polskim. Być może był to wynik rozwijającego się w Polsce już na przełomie XV/XVI wieku humanizmu. Edukacja kobiet w XVI wieku jest tematem rzadko podejmowanym w polskiej literaturze. Rozpatrywanie problemu w kontekście pierwszej polskiej książki kucharskiej jest niewątpliwie ważnym elementem poznawania polskiej kultury.

Bibliografia

Bartnicka, K., Szybiak, I. (2001). Zarys historii wychowania. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Benis, A. (1890). Materyały do historyi drukarstwa i księgarstwa w Polsce. Tom I. Kraków: Drukarnia Czasu Fr. Kulczyckiego.
Bogucka, M. (2004). Bona Sforza. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Brückner, A. (1930). Dzieje kultury polskiej. Polska u szczytu potęgi. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza.
Czarnecki, S. (1682). Compendium Ferculorum albo zebranie potraw. Kraków: Collegium Columbinum.
Gloger, Z. (1978). Encyklopedia staropolska ilustrowana. Tom II. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Karbowiak, A. (1900). Obiady profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego w XVI i XVII wieku. Kraków: Czas.
Karpiński, A. (1995). Kobieta w mieście polskim w drugiej połowie XVI i w XVII wieku (ss. 92-94). Warszawa: Instytut Historii PAN.
Kawecka-Gryczowa, A. (1975). Z dziejów polskiej książki w okresie Renesansu. Studia i materiały (s. 57). Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Kot, S. (1996). Historia wychowania. Od starożytnej Grecji do połowy wieku XVIII. Tom I. Warszawa: Wydawnictwo Żak.
Kot, S. (1987). Polska Złotego Wieku a Europa. Studia i szkice (ss. 286-287). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Krasuski, J. (1985). Historia wychowania. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Kucała, M. (1998). Słownik polszczyzny Jana Kochanowskiego.Tom II. Kraków: Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk.
Kurdybacha, Ł. (1965). Historia Wychowania. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Litak, S. (2004). Historia wychowania. Do Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Kraków: WAM.
Łoziński, W. (1974). Życie polskie w dawnych wiekach (s.15Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Łoziński, W. (1974). Życie polskie w dawnych wiekach (s. 150). Kraków: Wydawnictwo Iskry.
Mayenowa, M. R. (1978). Słownik polszczyzny XVI wieku (Tom XI) (s. 529). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Pociecha, W. (1949). Królowa Bona 1494-1557 Czasy i ludzie odrodzenia.Tom I. Poznań: Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Quirini-Popławska, D. (1973). Działalność Włochów w Polsce w I połowie XVI wieku : na dworze królewskim, w dyplomacji i hierarchii kóscielnej (s. 19). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Samsonowicz, H. (1990). Historia Polski do roku 1795. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Suchodolski, B. (1980). Dziejów kultury polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Interpress.
Tazbir, S. (1961). Z dziejów książki i bibliotek w Warszawie (s.768). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Urbańczyk, S. (1962). Słownik staropolski. Tom III. Wrocław-Kraków-Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Wolski, Z. (1891). Kuchmistrzostwo. Szczątki druku polskiego z początku w. XVI wydał w podobiźnie oraz wstępem zaopatrzył Zygmunt Wolski. Biała Radziwiłłowska: Nakładem Zygmunta Wolskiego.
Wołoszyn, S. (1964). Dzieje wychowania i myśli pedagogicznej w zarysie. Warszawa: Państwowe Wydawn. Naukowe.
Wyczański, A. (1991). Polska Rzeczą Pospolitą Szlachecką. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Wyczański, A. (1999). Polska w Europie: XVI stulecia (s. 173). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Wyczański, A. (2001). Szlachta polska XVI wieku (s. 51). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Opublikowane
2017-07-16
Jak cytować
[1]
Świerczek, A. 2017. Sekret pierwszej polskiej książki kucharskiej w świetle XVI-wiecznej edukacji kobiet. Ogrody Nauk i Sztuk. 7, 7 (lip. 2017), 159-169.