Język łużycki w szkolnictwie Brandenburgii i Saksonii – (nie)obecność w edukacji jako czynnik kształtujący sytuację języka w ostatnich 200 latach

  • Paweł Tuz Uniwersytet Szczeciński Wydział Filologiczny Instytut Anglistyki Zakład Języków i Kultur Celtyckich Al. Piastów 40B 71-065 Szczecin
Słowa kluczowe: język łużycki, planowanie języka, języki mniejszościowe, edukacja, polityka językowa

Abstrakt

Abstrakt

Teza: 1) Sytuacja języka łużyckiego w szkolnictwie Brandenburgii i Saksonii w ostatnich 200 latach była generalnie zła. 2) Niewystarczająca obecność łużycczyzny w szkolnictwie wpłynęła niekorzystnie na ogólną sytuację wskazanego języka.

Omówione koncepcje: Artykuł oparty jest na socjolingwistycznych pojęciach planowania języka (language planning), planowania statusu (status planning) i planowania akwizycji (acquisition planning), według definicji Roberta L. Coopera (1989). Omawiając dzieje łużycczyzny w szkolnictwie, autor analizuje decyzje władz niemieckich oraz aktywność ruchu łużyckiego, dopatrując się w nich świadomych działań, które miały ograniczać lub też promować używania języka łużyckiego, nie tylko w placówkach szkolnych, ale też w innych sferach życia społecznego.

Wyniki i wnioski: Potwierdzona została hipoteza, że sytuacja łużycczyzny w edukacji przez ostatnie 200 lat była rzeczywiście zła. Pomimo pozytywnych inicjatyw w latach 50. XX wieku, nie udało się naprawić szkód poczynionych wcześniej przez celową germanizację. Hipoteza, że niewystarczająca obecność łużycczyzny w szkolnictwie wpłynęła niekorzystnie na ogólną sytuację języka została potwierdzona, ale tylko częściowo, ponieważ wskazano też inne, równie ważne czynniki, które warunkowały odejście od języka łużyckiego.

Oryginalność/wartość poznawcza podejścia:

Tekst ten może być wartościowy jako podsumowanie dotychczasowego stanu wiedzy, jako element popularyzacji problematyki języków mniejszościowych i jako inspiracja dla bardziej szczegółowych badań empirycznych nad sytuacją języka łużyckiego.

 

Biogram autora

Paweł Tuz, Uniwersytet Szczeciński Wydział Filologiczny Instytut Anglistyki Zakład Języków i Kultur Celtyckich Al. Piastów 40B 71-065 Szczecin

Doktorant w Zakładzie Języków i Kultur Celtyckich Uniwersytetu Szczecińskiego. Zainteresowania naukowe: socjolingwistyka, polityka językowa (języki mniejszościowe), języki celtyckie (walijski i bretoński) oraz język łużycki. Praca doktorska poświęcona XIX-wiecznym ruchom na rzecz zachowania języka walijskiego (Wielka Brytania) oraz języka łużyckiego (Niemcy). Referaty na konferencjach organizowanych m.in. przez Uniwersytet w Lipsku oraz Katolicki Uniwersytet Lubelski.

Bibliografia

[1] Cooper, R.L. (1989). Language planning and social change. Cambridge University Press.
[2] Cygański, M., Leszczyński, R. (1997). Zarys dziejów narodowościowych Łużyczan. Tom 2 Lata 1919-1997. Opole: Wydawnictwo Instytut Śląski
[3] Cygański, M., Leszczyński, R. (2002). Zarys dziejów narodowościowych Łużyczan. Tom 1 do 1919 roku. Opole: Wydawnictwo Instytut Śląski.
[4] Dołowy-Rybińska, N. (2011). Języki i kultury mniejszościowe w Europie: Bretończycy, Łużyczanie, Kaszubi. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
[5] Dołowy-Rybińska, N. (2014). Sytuacja języków łużyckich – stan, instytucje, działania rewitalizacyjne. Zeszyty Łużyckie, 48 (2014), 173-190.
[6] Dołowy-Rybińska, N. (2017). Language learners or new Speakers: the transfer of the Breton Diwan immersion education model to the Lower Sorbian Witaj project. Studia Celtica Posnaniensia, Vol 2 (1), 2017, 5-26.
[7] Faska, H. (1994). Język łużycki w: Malink, J., Volkel, M., Siatkowska, E., Marciniak, S. (1994). Łużyczanie. Słowiański naród w Niemczech, 35-43.
[8] Gesetz über die Schulen im Land Brandenburg (Brandenburgisches Schulgesetz - BbgSchulG) [Ustawa o szkolnictwie w Brandenburgii]. Pobrane z: https://bravors.brandenburg.de/gesetze/bbgschulg#5 Data dostępu: 23.12.2017
[9] Kasper, M. (ed.). (1987). Language and Culture of the Lusatian Sorbs throughout their History. Berlin: Akademie Verlag. Tłum. Ilja Moser
[10] Malink, J., Volkel, M., Siatkowska, E., Marciniak, S. (1994). Łużyczanie. Słowiański naród w Niemczech. Wydawnictwo Energeia Warszawa.
[11] Malink, J. (1994). Z politycznej i kulturalnej historii Łużyczan w: Malink, J., Volkel, M., Siatkowska, E., Marciniak, S. (1994). Łużyczanie. Słowiański naród w Niemczech, 15-27
[12] Mercator European Research Centre (2016). The Sorbian language in education in Germany (2nd edition). Pobrane z: https://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&ved=0ahUKEwjalZPF-cHYAhVD_aQKHVQjA74QFggrMAA&url=https%3A%2F%2Fwww.mercator-research.eu%2Ffileadmin%2Fmercator%2Fdocuments%2Fregional_dossiers%2Fsorbian_in_germany_2nd.pdf&usg=AOvVaw3B9O1EhaSrpu0NM0TCS7-K Data dostępu: 11.12.2017
[13] Neumann, I. (2017). Sorbisch- und Witaj-Unterricht in Südbrandenburger Schulen in Gefahr Pobrane z: http://www.niederlausitz-aktuell.de/niederlausitz/65591/sorbisch-und-witaj-unterricht-in-suedbrandenburger-schulen-in-gefahr.html Data dostępu: 13.12.2017
[14] Sächsisches Schulgesetz [Ustawa oświatowa Saksonii]. Pobrane z: https://www.revosax.sachsen.de/vorschrift/4192-Saechsisches-Schulgesetz#p2 Data dostępu: 23.12.2017
[15] Schuster-Šewc, H. (1987). On the Language Situation of the Lusatian Sorbs in the G.D.R. w: Kasper, M. (ed.). (1987). Language and Culture of the Lusatian Sorbs throughout their History, 40-47.
[16] Schuster-Šewc, H. (1996). Grammar of the Upper Sorbian language. Morphology and Phonology. LINCOM Europa. Tłum. Gary H. Troops.
[17] Siatkowska, E. (1994). Nasi bracia zza Nysy Łużyckiej w: Malink, J., Volkel, M., Siatkowska, E., Marciniak, S. (1994). Łużyczanie. Słowiański naród w Niemczech, 9-14.
[18] Sorbischer Schulverein (2017) Pobrane z: http://www.sorbischer-schulverein.de/de/sorbisch-in-der-schule Data dostępu: 29.12.2017
[19] Spolsky, B. (2004). Language Policy. Cambridge University Press.
[20] Verfassung der Deutschen Demokratischen Republik vom 7. Oktober 1949 [Konstytucja Niemieckiej Republiki Demokratycznej z 7 paź 1949]. Pobrane z: http://www.verfassungen.de/de/ddr/ddr49-i.htm Data dostępu: 28.12.2017
Opublikowane
2018-07-23
Jak cytować
[1]
Tuz, P. 2018. Język łużycki w szkolnictwie Brandenburgii i Saksonii – (nie)obecność w edukacji jako czynnik kształtujący sytuację języka w ostatnich 200 latach. Ogrody Nauk i Sztuk. 8, (lip. 2018), 476-490.